Sách một số thủ pháp sáng tác tiêu biểu trong âm nhạc thế kỷ XX

📖 Giới thiệu chung

• Tác giả: Phạm Phương Hoa

• Đề tài: Những thủ pháp sáng tác trong một số trường phái âm nhạc thế kỷ XX

• Chuyên ngành: Lý luận âm nhạc

• Năm xuất bản & Bảo vệ: 2010

• Đơn vị đào tạo: Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam

• Địa điểm bảo vệ: Hà Nội

• Hình thức: Luận án Tiến sĩ

🎯 Mục đích và ý nghĩa của công trình

Luận án được thực hiện xuất phát từ thực tế rằng, mặc dù âm nhạc thế kỷ XX có sự phát triển mạnh mẽ với nhiều trường phái và khuynh hướng sáng tác khác nhau, nhưng tại thời điểm nghiên cứu (2010), vẫn chưa có một tài liệu chính thức nào nhìn nhận sự hình thành và phát triển của âm nhạc Việt Nam trong dòng chảy của các khuynh hướng sáng tác âm nhạc thế kỷ XX .

Do đó, công trình hướng tới việc hệ thống hóa những thủ pháp sáng tác đặc trưng của các trường phái âm nhạc quốc tế, đồng thời bước đầu tìm hiểu sự ảnh hưởng của chúng đối với các nhạc sĩ Việt Nam, qua đó thấy được những nét đặc trưng riêng trong khuynh hướng sáng tác của nền âm nhạc mới Việt Nam

📑 Nội dung chính

1. Bối cảnh hình thành

Luận án mở đầu với bức tranh toàn cảnh về thế kỷ XX, một thời kỳ đầy biến động về chính trị và xã hội với hai cuộc Thế chiến, cùng sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật. Những thay đổi này đã tác động sâu sắc đến nghệ thuật, làm nảy sinh nhiều trường phái âm nhạc với những quan điểm sáng tác và thẩm mỹ khác nhau, thậm chí đối lập .

2. Tổng quan các trường phái và thủ pháp

Mặc dù kết quả tìm kiếm không cung cấp chi tiết toàn bộ danh sách các trường phái trong cuốn sách, dựa trên bối cảnh và nguồn tham khảo của tác giả, có thể thấy luận án tập trung vào những trường phái tiêu biểu, bao gồm :

• Trường phái Ấn tượng (Impressionism): Với đại diện là Claude Debussy và Maurice Ravel. Đặc trưng bởi sự chú trọng vào màu sắc hòa âm, giai điệu mờ ảo, sử dụng thang âm nguyên cả cung, hòa âm phi chức năng và nghệ thuật phối khí tinh tế để gợi lên những cảm xúc, ấn tượng thoáng qua về thiên nhiên .

• Trường phái Biểu hiện (Expressionism): Bắt nguồn từ Áo và Đức, với đại diện xuất sắc là Arnold Schoenberg cùng các học trò Alban Berg và Anton Webern (Trường phái Vienna mới). Trường phái này phản ánh thế giới nội tâm đầy kịch tính, lo âu, bi quan của con người qua những thủ pháp táo bạo: hòa âm căng thẳng, giai điệu đứt nét, đặc biệt là kỹ thuật 12 âm (dodecaphony) .

• Trường phái Tân cổ điển (Neoclassicism): Một khuynh hướng xuất hiện sau Thế chiến thứ nhất, phản ứng lại chủ nghĩa Lãng mạn và Biểu hiện quá đà. Các nhà soạn nhạc quay về với các hình thức, cấu trúc của âm nhạc thế kỷ 18 (như Bach, Haydn, Mozart) nhưng được thể hiện với ngôn ngữ hòa âm, tiết tấu hiện đại hơn. Igor Stravinsky là một trong những đại diện tiêu biểu.

• Ngoài ra, luận án cũng đề cập đến các bối cảnh trào lưu khác như Chủ nghĩa tự nhiên (Naturalism) và những biến chuyển phức tạp sau năm 1945

3. Hình thức âm nhạc mới

Một điểm được luận án, đồng thời cũng là các nghiên cứu liên quan đến sáng tác Việt Nam đương đại khác nhấn mạnh, là sự xuất hiện của hình thức hỗn hợp. Đây là sự kết hợp đa dạng của các hình thức âm nhạc cơ bản (như sonate, rondo, biến tấu) trong cùng một tác phẩm. Sự linh hoạt này giúp phản ánh một cách đầy đủ và phong phú hiện thực cuộc sống muôn màu, đồng thời là minh chứng rõ nét cho sự vận dụng và sáng tạo các thủ pháp thế giới vào nền tân nhạc Việt Nam .

4. Việt Nam trong dòng chảy âm nhạc thế kỷ XX

Đây có lẽ là phần đặc biệt và có giá trị nhất của luận án. Tác giả đã dành dung lượng để phân tích sự tiếp thu, vận dụng sáng tạo và chọn lọc những thành tựu của âm nhạc thế giới của các nhạc sĩ Việt Nam. Nền khí nhạc Việt Nam tuy hình thành muộn (từ những năm 60) nhưng đã sớm hội nhập, tạo dựng một ngôn ngữ âm nhạc mang đậm bản sắc dân tộc. Luận án đã bước đầu làm rõ làm thế nào các thủ pháp sáng tác hiện đại thế giới được “nội địa hóa” trong các tác phẩm khí nhạc Việt Nam

💎 Đánh giá và khai thác

• Tính chất: Đây là một công trình nghiên cứu chuyên sâu (Luận án Tiến sĩ) , có tính hàn lâm cao, phù hợp cho sinh viên, nghiên cứu sinh, giảng viên các trường nhạc viện và những người làm công tác nghiên cứu lý luận, phê bình âm nhạc .

• Giá trị: Sách có giá trị như một tài liệu tham khảo hệ thống, cung cấp cái nhìn tổng quan – chi tiết về ngôn ngữ âm nhạc thế kỷ XX và bước đầu xác lập mối liên hệ với thực tiễn sáng tác Việt Nam, lấp đầy một khoảng trống quan trọng trong tài liệu lý luận âm nhạc tại thời điểm đó .

Tóm lại, “Những thủ pháp sáng tác trong một số trường phái âm nhạc thế kỷ XX” của tác giả Phạm Phương Hoa không chỉ là một cuốn sách giới thiệu lý thuyết, mà còn là một chuyên khảo có ý nghĩa, kết nối lịch sử âm nhạc thế giới với thực tiễn sáng tác Việt Nam.